आँपको सौखिन हुनुहुन्छ ? त्यसो भए यो जान्नुहोस् यसको इतिहास

आँपलाई फलको राजा भनिन्छ । हुन त अरू फलहरूको पनि आआफ्नै गुण महत्त्व र विशेषताहरू नभएका होइनन् तर आँप भनेपछि यसको स्वाद, महत्त्व, विशेषता र यो फल खाएर पाइने सन्तुष्टि कै कारण यसलाई फलको राजा भनिन्छ ।

पाकेको आँप त्यसै खानेदेखि भात, रोटी, चिउरा जेसंग मिसाएर खाँदा त्यतिकै सन्तुष्टि पाइन्छ । हुन त सहरी क्षेत्रमा दूध, बरफ लगायत अन्य सामाग्री मिसाएर म्याङ्गो सेक बनाएर समेत खाने गरिन्छ ।

आँपको इतिहास:

हजारौँ वर्ष अगाडि पूर्वोत्तर भारत, म्यानमार र बङ्गलादेशमा आँपको खेती शुरु भएको थियो । जहाँबाट यो दक्षिण भारत आएको थियो । आँपको सबभन्दा पहलो नाम ‘आम्र-फल’ राखिएको थियो । यसलाई प्रारम्भिक वैदिक साहित्यमा ‘रसाला’ र ‘सहकार’ को रूपमा पनि सन्दर्भित गरिएको थियो, जसको उल्लेख बृहदारण्यक उपनिषद र पुराणमा पनि पाइन्छ ।

यसमा आमको रुखलाई काट्नुलाई निन्दाको रूपमा उल्लेख गरिएको छ । दक्षिण भारतमा यो फलको नाम तमिलमा अनुवाद गर्दा ‘आम-काय’ राखिएको छ । जुन बोलचालको भाषामा बदलेर बिस्तारै ‘मामकाय’ बन गयो । मलयाली मानिसहरूले यसलाई पछि गएर ‘मांगा’ को नाम  बदलेको थियो । केरलमा पुर्तगालीले यो फलसँग मोहित भएर यसलाई उनीहरूले आँपको रूपमा अहिले रहेको इतिहास छ ।

आँप र बुद्धको बीचको सम्बन्ध:

समय परिवर्तन हुँदै गयो, तर आँप प्रतिको प्रेम र सम्मानमा कुनै कमी आएको छैन । गौतम बुद्धको समय कालमा आँपको अझै बढी लोकप्रियता हासिल गरेको थियो । बौद्ध धर्मको  उदयसँगै, आँप र बुद्ध धर्मका अनुयायीबीच आस्था र समृद्धिको प्रतिनिधित्व गरेको थियो । त्यस समय आमलाई एउटा उपहारको रूपमा आदान-प्रदान गर्न शुरू गरिएको थियो । त्यतिमात्र नभई कूटनीतिको लागि पनि आँपको प्रयोग भइरहेको थियो । सो समय कालमा बौद्ध भिक्षु जहाँ जाँदा पनि साथमा आँप लिएर जान्थे, सो समय आँप फल मानिसहरूको बीचमा निकै लोकप्रिय भएको थियो ।

समृद्धिको प्रतीक आँप:

प्राचीन भारतका शुरुआती लेखक-यात्री मेगस्थनीज र ह्सियुन-त्सांगले लेखेका छन्- कसरी प्राचीन भारतीय राजा, विशेष रूपमा मौर्य, आँपलाई समृद्धिको प्रतीकको रूप मान्दथे र सडक राजमार्गहरूको छेउमा आँपको बिरुवा लगाउँदथे । यसको अलावा उनीहरूले आँप फलको अविश्वसनीय स्वादको के बारेमा पनि लेखेका थिए, जसको कारण आँप भारतभन्दा बाहिर पनि निकै लोकप्रिय भएको थियो । मुंडा आदिवासीहरू र स्वामी चक्रधरको दत्तराय सम्प्रदायले पनि यस फललाई प्राचीन भारतको  जन-जनसम्म पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएका थिए ।

मुगल कालको अलाउद्दीन खिलजी आँपको पहिलो संरक्षक बने । उनले आफ्नो किलामा एउटा भव्य भोजको आयोजना गरेका थिए, जसको मेन्यूमा अलग-अलग किसिमको आँपको अलावा केही पनि थिएन । यसको अलावा आँपको एउटा छुट्टै कथा छ, जुन आँपप्रति मुगलहरूको प्रेम दर्साउँछ । भनिन्छ उनीहरू भारतबाट काबुल भाग्ने समय हुमायूंले आँपको ठूलो भण्डार लगेका थिए । त्यसैगरी सो कालमा अकबरले बिहारको दरभंगा नजिकै आँपको विशाल लक्खी बाग बनाएको थियो । जसमा एक लाख भन्दा बढी आँपको रुख थियो ।

तोतापुरी, रटौल र केसरसहित महंगो जातको आँपको  शुरुआत त्यहीँबाट भएको मानिन्छ । यसको अलावा प्राचीन काल भारतीय शासकहरूसँग जोडिएको आँपको अनेकौँ कथाले पनि यसको महत्त्व झल्काउँछ ।

अंग्रेजहरुले कम गरे आँपको वर्चस्व

युरोपियनहरू भारतमा आएपछि आँपको वर्चस्व निकै प्रभावित भएको थियो । आँपको  महत्व पनि बस्तारै कम भएको थियो । भारतमा अहिले पनि अहमदाबाद, लखनऊ, इलाहाबाद, दिल्ली र गोवामा प्रत्येक वर्ष मैंगो फेस्टिभल मनाइन्छ । यसले एउटा सांस्कृतिक विरासतको रूपमा तर को पहिचान गराउन मद्दत गर्छ ।