लोकतान्त्रिक समाजवादको विचलन र नेपालको राजनीतिक विचलन

काठमाडौं । नेपालको राजनीति आज सैद्धान्तिक दिशाविहीनताको चरम अवस्थामा पुगेको छ। ऐतिहासिक रूपमा लोकतान्त्रिक समाजवादलाई आफ्नो मूल विचार बनाएको नेपाली कांग्रेस आज त्यही विचारधारालाई विस्थापित गर्दै, तत्कालीन सत्ताको साझेदारीका लागि वैचारिक विरोधीहरूसँग गठबन्धन गर्न र सत्ता बाँडफाँटमा रमाउन थालेको छ। यसले न केवल पार्टीको ऐतिहासिक चरित्रमा आँच पुर्याएको छ, तर सम्पूर्ण नेपाली राजनीतिमा गम्भीर वैचारिक भ्रम उत्पन्न गराएको छ।

लोकतान्त्रिक समाजवादको मूल मर्म
नेपाली कांग्रेसले स्थापना कालदेखि नै लोकतान्त्रिक समाजवादलाई आफ्नो मूल सिद्धान्तको रूपमा अगाडि सारेको थियो। यसले जनताको स्वतन्त्रता, बहुलवाद, निजी स्वामित्वसँगै सामाजिक न्यायको पक्षपोषण गर्दै आएको हो। तर विडम्बना, आजका कांग्रेस नेताहरू त्यस मूल मर्मभन्दा टाढा पुग्दै छन्।

गिरिजाप्रसाददेखि देउवा र वर्तमान नेतृत्वसम्मको विचलन
गिरिजाप्रसाद कोइरालाले सत्ता स्थायित्वको नाममा माओवादीसँग शान्ति प्रक्रिया अघि बढाउने क्रममा वैचारिक सम्झौतामा गए। त्यो बेला ऐतिहासिक आवश्यकताका रूपमा लिइन सकिने भए तापनि, पछिल्लो समय कांग्रेस नेतृत्वले सत्ता साझेदारीलाई मात्र लक्ष्य बनाएर विचारमा सम्झौता गर्न थालेको छ।

शेरबहादुर देउवा नेतृत्वमा पार्टीले कम्युनिस्टहरूसँग गठबन्धन गर्दै सत्ताका लागि ‘जे पनि’ गर्न सकिने सन्देश दिएको छ। देउवा मात्र होइन, आजका चर्चित युवा नेताहरू शेखर कोइराला, गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा जस्ता नेताहरूले पनि विचारभन्दा सत्ता, सत्ताभन्दा स्वार्थ र तदनुसारको रणनीति अपनाउँदै आएका छन्।

विपी विचारको बहिष्कार, सत्ता मोहको आलिङ्गन
विपी कोइरालाले भनेका थिए – “विपिलाई जानेका, बुझेका तर विपिको विचार नअंगालेकाहरूबाट देश बन्दैन।” तर आज कांग्रेसभित्र विपीलाई सम्झिनेहरूको जमात धेरै छ, तर अंगाल्नेको कमी छ। जनताको हितका लागि वैचारिक स्थिरता आवश्यक हुन्छ, तर कांग्रेसभित्र विचारभन्दा चुनावी तालमेल, गठबन्धन, कुर्सीको अंकगणित बढी महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको छ।

कम्युनिस्ट अभ्यासको प्रभाव
आज कांग्रेसको व्यवहार पनि अधिनायकवादी कम्युनिस्ट अभ्याससँग मिल्दोजुल्दो हुँदै गएको छ। व्यक्तिवाद, गुटबन्दी, शक्ति केन्द्रिकरण र जनप्रतिनिधित्वभन्दा संगठन कब्जाको प्रवृत्ति कांग्रेसभित्र समेत मौलाउँदै गएको छ। विचारको स्थान गुटले लिएको छ, नीति र आदर्शको ठाउँमा गठबन्धनको हिसाब-किताबले स्थान ओगटेको छ।

निष्कर्ष
नेपालको राजनीति आज सैद्धान्तिक शून्यतामा फसेको छ। विचारको राजनीति गर्ने पार्टीहरू नै विचारहीन बन्दै जाँदा, जनता भ्रमित छन्। लोकतन्त्रको नाममा अधिनायकवाद लाद्नेहरूको सिकार नेपाली जनताले निरन्तर भोग्नुपरेको छ।

समय छ — नेपाली कांग्रेसले आफ्नो मूल विचार, लोकतान्त्रिक समाजवादलाई पुनर्स्थापित गर्दै, विपीको मार्गमा फर्किनुपर्छ। सत्ता र स्वार्थको राजनीति छाडेर सिद्धान्त र जनभावनाको राजनीति गर्न सके मात्र कांग्रेसको पुनरुत्थान सम्भव छ — अन्यथा यो पार्टी पनि कम्युनिस्ट शैलीको ‘पावर हंगर पार्टी’ का रूपमा इतिहासमा बिलिन हुने खतरा देखिन्छ।